HEEMKUNDEKRING
OP DE BEEK
PRINSENBEEK

Beeldbank Bibliotheek

   
 

 → 
 →  [Boeknummer 00021]
 

 
Klik op deze tekst voor een 100% weergave van bovenstaande afbeelding

 
 

 

Uitgebreid zoeken

Boeknummer : 00021
 
Titel : Bredase akkers eeuwenoud
Auteur(s) : Redactie o.l.v. C.W. Koot, R. Berkvens
Verschijningsjaar : 2004
Beschrijving : Bredase akkers eeuwenoud. 4000 jaar Bewoningsgeschiedenis op de rand van zand en klei. Rapportage Archeologische Monumentenzorg 102. Erfgoedstudies Breda nr 1. Met CD

Voorwoord
In Breda, dat bekend staat als de stad van de Nassaus, is nog veel historie in het stadsbeeld herkenbaar. Breda-West daarentegen is de laatste jaren door grootscha-
lige nieuwbouwprojecten en de aanleg van nieuwe infrastructuur als de HSL en de verbreding van de Al 6 volledig veranderd. Van oorsprong was dit gebied sterk
agrarisch. Het Bredase landschap was het resultaat van een eeuwenlang verfijnd samenspel tussen de boer, zijn dieren, de natuur en het milieu. In de twintigste
eeuw veranderde het landschap in een tuinbouwgebied en tenslotte in een bedrijventerrein. Namen als Steenakker, Huifakker, Emerakker en Kesteren, die al voor-
komen vanaf de Middeleeuwen, vertellen over het ontstaan en het gebruik van het landschap. En voor wie er nog oog voor heeft, geven deze namen blijk van een le-
vend verleden.

Het is de verdienste van Guido van den Eynde - van 1984 tot en met 2001 stadsarcheoloog van Breda - dat de opgravingen in een betrekkelijk korte tijdsspanne
zijn uitgewerkt en in boekvorm kunnen verschijnen. Toen er begin jaren negentig plannen waren om in Breda-West nieuwe bedrijventerreinen te ontwikkelen, greep
hij de gelegenheid aan om onderzoek te doen naar het bodemarchief in het buitengebied. Het gemeentebestuur toonde zich ten volle bewust van zijn verantwoorde-
lijkheid voor het Bredase culturele erfgoed door deze opgravingen mogelijk te maken. In een prijzenswaardige en enthousiaste samenwerking met talloze vrijwilli-
gers van binnen en buiten onze gemeente, met studenten van verschillende universiteiten en archeologen van onze eigen afdeling archeologie zijn de opgravingen
uitgevoerd. De zo vele handen die zijn uitgestoken om het onderzoek tot een goed resultaat te brengen, tonen aan dat geschiedenis leeft in onze gemeenschap.

De resultaten van het onderzoek waren boven verwachting. Archeologisch was er tot op heden weinig bekend over de vroegste bewoningsgeschiedenis van het weste-
lijk deel van de provincie Noord-Brabant. Deze kennislacune was vooral te wijten aan het tot voor kort vrijwel ontbreken van archeologisch nederzettingsonderzoek
in deze regio. De opgravingen in Breda-West, waarbij nederzettingssporen vanaf de Midden Bronstijd tot in de Late Middeleeuwen zijn aangetroffen, vormen een
eerste belangrijke aanzet voor de opvulling van deze gesignaleerde lacune en illustreren duidelijk het archeologisch potentieel van de regio. Dankzij de resultaten
van de opgravingen in Breda-West kan de kennis van de geschiedenis van Breda nu in ťťn klap met meer dan 3000 jaar worden uitgebreid. Dit onderzoek stelt ons
in staat om een boeiend inzicht te geven in het leven van zijn bewoners vanaf de prehistorie tot in de Late Middeleeuwen. De betekenis daarvan reikt tot ver buiten
de grenzen van onze gemeente. Negen jaar na het begin van de opgravingen in de omgeving van het NAC-stadion op Emerakker is het tijd voor een publicatie over
de archeologische vondsten die in Breda-West zijn gedaan.

De grootschalige nieuwbouw en infrastructuur in het westen van Breda betekenden een forse aantasting van het oude cultuurlandschap. De archeologische begeleiding
hiervan vormde enerzijds een enorme uitdaging voor de archeologische monumentenzorg en anderzijds een mogelijkheid om de achterstand in de archeologische ken-
nis over de bewoningsgeschiedenis van West-Brabant in te lopen. Het werk is echter nog niet af. Op sommige plaatsen kan en moet nog verder onderzoek worden ver-
richt. Dat vraagt tijd, geld en energie. Op andere plaatsen is het mogelijk om het archeologisch erfgoed te behouden en te beschermen, zodat het als een bron van
kennis bewaard blijft. Daarnaast dient een zichtbaar en herkenbaar verleden ook als bron van inspiratie en is het een reden om trots op te zijn voor de mensen die
er nu wonen en werken. Het verrassend rijke bodemarchief dat tevoorschijn is gekomen tijdens de opgravingen, vraagt om een coherente visie voor het onderzoek
van bedreigde vindplaatsen in de toekomst. Daarbij dienen beheer en onderzoek binnen een regionaal kader te worden geplaatst waarbij het cultuurlandschap het
uitgangspunt is.

Dit boek is ook een blijk van de rijke geschiedenis van Breda en het maakt onze gemeente nog meer tot een bijzondere woonplaats met een bijzonder karakter. Ik
wens U veel genoegen bij het lezen van deze belangwekkende publicatie die hopelijk gevolgd zal worden door een vervolgpresentatie van de resultaten van het ver-
dere archeologische onderzoek in onze gemeente. De geschiedenis van Breda-West en de mensen die er geleefd hebben is hierbij vastgelegd. Dat is van belang voor
hen die al tijden hier wonen, maar ook voor alle nieuwkomers. Het biedt een mogelijkheid om zich hier verder thuis te voelen.

Drs. A.C.A.M. Adank
Wethouder Economische zaken, Cultuur en Grondbedrijf, gemeente Breda

Inhoud
Voorwoord ix
1 Inleiding 1
C.R. Brandenburgh
1.1 Inleiding 1
1.2 Van bestemmingsplan tot opgraving: archeologisch onderzoek in
relatie tot de ruimtelijke ordening 2
1.3 Doelstellingen van onderzoek en rapportage 9
1.4 Administratieve gegevens van de onderzochte locaties 11
1.5 Leeswijzer 11
1.6 Organisatie en dankwoord 12

2 Formatieprocessen: de genese van archeologische data 15
C.R. Brandenburgh & L.I. Kooistra
2.1 Inleiding 15
2.2 De waardebepaling van de archeologische bronnen 16
2.3 De operationalisering van de onderzoeksdoelstellingen 19
2.4 Uitwerking en analyse 28
2.5 Evaluatie en conclusies 35

3 Landschap en vegetatieontwikkeling 37
C.R. Brandenburgh & L.I. Kooistra
3.1 Inleiding 37
3.2 Het abiotisch landschap 38
3.3 Vegetatiegeschiedenis 43
3.4 Conclusie en vergelijking met andere microregio's in Brabant 52

4 Bewoningsporen uit de periode Laat-Neolithicum - Midden-Bronstijd (2850-1100 v.Chr.) 55
R. Berkvens, C. R. Brandenburgh & C. W. Koot
4.1 Inleiding: de archeologische prelude van de bewonings-
geschiedenis 55
4.2 Huizen 57
4.3 Bijgebouwen 63
4.4 Waterkuilen 65
4.5 Kuilen 67
4.6 Vier begravingen uit de Midden-Bronstijd 73
4.7 Conclusies en slotbeschouwing 75

5 MateriŽle cultuur uit de periode Laat-Neolithicum - Midden-Bronstijd 79
A.A. Koster, E. Taayke & R. Berkvens
5.1 Inleiding 79
5.2 Metaal 79
5.3 Aardewerk 80
5.4 Natuursteen 84
5.5 Vuursteen 87

6 Bewoningsporen uit de periode Late Bronstijd - Midden-IJzertijd (1100-400 v.Chr.) 94
R. Berkvens
6.1 Inleiding: Breda-West krijgt vorm 94
6.2 Sporen en structuren 96
6.3 Huizen 99
6.4 Bijgebouwen en spiekers 118
6.5 Waterputten en waterkuilen 130
6.6 Kuilen 138
6.7 Conclusies en slotbeschouwing 147

7 De urnenveldgraven en jongere begravingen 151
R. Berkvens
7.1 Inleiding: de historisch-archeologische context 151
7.2 De graftypen in Breda-West 153
7.3 Grafstructuren op Emerakker 157
7.4 Grafstructuren op Huifakker 157
7.5 De dodenakker op Steenakker 158

8 Het aardewerk uit de periode Late Bronstijd - Midden-IJzertijd 167
E. Taayke
8.1 Late Bronstijd (ca. 1100/1050 - 800/750 v.Chr.) 167
8.2 Aardewerk uit de Vroege IJzertijd 168
8.3 Midden-IJzertijd 176

9 MateriŽle cultuur uit de periode Late Bronstijd - Midden-IJzertijd 179
R. Berkvens
9.1 Inleiding 179
9.2 Metaal en metaalbewerking 179
9.3 Voorwerpen van klei 181
9.4 Natuursteen 184

10 De laat-prehistorische bewoning: interpretatie en conclusies 191
R. Berkvens & L. I. Kooistra
10.1 Inleiding 191
10.2 Chronologie en verspreiding van de bewoningssporen 192
10.3 De landbouwgeschiedenis van Breda-West in de late prehistorie 195
10.4 Het laat-prehistorisch cultuurlandschap 199
10.5 Economie 207
10.6 Enkele opmerkingen in een regionaal perspectief 208

11 Bewoningssporen uit de periode Late IIzertijd - Romeinse Tijd (250 v.Chr. - 450 n.Chr.) 211
R.D. Hoegen
11.1 Inleiding 211
11.2 Huisplattegronden 212
11.3 Spiekers en bijgebouwen 240
11.4 Hutkommen 246
11.5 Waterputten en waterkuilen 252
11.6 Kuilen 263
11.7 Greppels 268

12 Het handgevormde aardewerk uit de periode Late IJzertijd - Romeinse Tijd 273
E. Taayke
12.1 Late Ijzertijd (250-12 v.Chr.) 273
12.2 Vroeg- en Midden-Romeinse Tijd (7 v.Chr. - 270 n.Chr.) 274
12.3 Laat-Romeinse Tijd (270-450 n.Chr.) 277

13 Het gedraaide aardewerk uit de Romeinse Tijd 281
H. van Enckevort
Met een bijdrage van M. Driessen over versierde terra sigillata
13.1 Inleiding 281
13.2 Terra sigillata 282
13.3 Belgische waar 287
13.4 Geverfd aardewerk 293
13.5 Gladwandig aardewerk 296
13.6 Amforen 299
13.7 Wrijfschalen 301
13.8 Dolia 306
13.9 Ruwwandig aardewerk 308
13.10 Waaslands aardewerk 316
13.11 Varia 339
13.12 Het 'romeinse' aardewerk van Steenakker en Huifakker 341

14 Voorwerpen van metaal, glas, steen en aardewerk uit de Late IJzertijd en de Romeinse Tijd 359
R.D. Hoegen, A.A. Koster & H. van Enckevort
14.1 Inleiding 359
14.2 Glas 359
14.3 Metaal 362
14.4 Steen 369
14.5 Baksteen 373
14.6 Keramische voorwerpen 375

15 De Romeinse Tijd: interpretatie en conclusies (synthese) 377
R.D. Hoegen, L.I. Kooistra & C. W. Koot
15.1 Inleiding 377
15.2 Fasering en verspreiding van bewoningssporen 378
15.3 De landbouwgeschiedenis van Breda-West in de vroeg-historische tijd 382
15.4 Van nederzettingspatroon naar nederzettingssysteem; de bewoningsgeschiedenis van Breda-West 387

16 Nederzettingsporen uit de Vroege Middeleeuwen (450-1050 n.Chr.) 397
R. Berkvens & E. Taayke
16.1 Inleiding: de historisch-archeologische context 398
16.2 Steenakker 400
16.3 Huifakker 412
16.4 Emerakker 416
16.5 Handgevormd aardewerk 418
16.6 Slotbeschouwing 418

17 Nederzettingssporen uit de Late Middeleeuwen (1050-1500 n.Chr.) 425
R. Berkvens
17.1 Inleiding: de historische context 425
17.2 Huisplattegronden, bijgebouwen en kuilen 428
17.3 Spitsporen 431
17.4 Greppels 431
17.5 Karrensporen 432
17.6 Slotbeschouwing 434

18 De sporen van het beleg van Breda in 1625 en 1637 437
R. D. Hoegen & H. de Kievith
18.1 Inleiding 437
18.2 De greppels van de belegeringslinies 437
18.3 Het legerkamp uit 1637 op Steenakker 443
18.4 MateriŽle cultuur 449
18.5 Slotbeschouwing 457

Nawoord 459

Literatuur 461

Bijlagen
1 Onderzoeksteam 485
2 Interne rapporten en artikelen 487
3 Catalogus metalen voorwerpen 489
4 Botanie 497
5 Handgevormd aardewerk CD-ROM
6 Gedraaid aardewerk CD-ROM

Kaartbijlagen
1 Late Bronstijd - Midden-IJzertijd
2 Late IJzertijd - Romeinse Tijd
3 Moskes, alle-sporenkaart
4 Steenakker, alle-sporenkaar
5 Huifakker, alle-sporenkaart
6 Adr. Klaassenstraat, alle-sporenkaart
7 Emerakker, alle-sporenkaart

CD-ROM
 
Medium : Rapport
Taal : Nederlands
Uitgever : Gemeente Breda Breda/Rijksdienst voor het Oudheidkundig bodemonderzoek
Aantal pagina's : 512
 
 

Vorige object   Volgende object

 

Uitgebreid zoeken
 
Record aangepast: 28 mei 2023